Categoriearchief: Vestingwerken Gorinchem

Een onverwachte vondst – O69

Tijdens een rondleiding in de Schuilkerk aan de Langendijk viel één van onze werkgroepleden iets op toen hij terug wandelde van de kerk naar de Langendijk. Er lag een hardstenen paaltje naast het pad. 

Toen hij het paaltje beter bekeek bleek er op de bovenzijde een inscriptie te staan O 69. Dit was dus overduidelijk één van de limietpalen die ooit door onze vesting de scheiding aangaven tussen het gebied van de burgers of gemeente en het gebied van het Departement van Oorlog!

Verschillende van deze paaltjes zijn nog aanwezig in onze vesting en worden gemeentelijke monumenten. Ze zijn eigenlijk zelfs onderdeel van de vesting, welke een Rijksmonument is.

We hebben vervolgens contact gezocht met de beheerder van de Schuilkerk, mevrouw Temme. Ze vertelde dat haar vader ooit het paaltje had gevonden toen er aan de Arkelse Onderweg (nabij de Nettorama, tegenover huisnummer 23) bestratingswerkzaamheden plaatsvonden en daar het paaltje was gevonden. Hij heeft het paaltje ‘gered’ en het in de tuin gelegd, later is het verhuisd naar het steegje gelegen tussen de Schuilkerk en de Langendijk waar het jaren heeft gelegen.

Limietpaal O69

Werkgroep Vesting Gorinchem mocht het paaltje van mevrouw Temme komen ophalen. Het paaltje “even” tillen met twee personen bleek nog een hele klus, dus hebben we deze even op wieltjes gezet om naar de auto te kunnen brengen.

Ophalen van Limietpaal O69

We gaan bekijken of deze limietpaal op de oorspronkelijke locatie kan worden teruggeplaatst, of op een andere plaats kan worden tentoongesteld met wat tekst en uitleg. Het was voor ons een bijzondere vondst op een bijzondere locatie!

Voorlopig is het paaltje veilig opgeborgen in het gemeentelijk depot voor objecten van de Historische Vereniging Oud-Gorcum en het Gorcums Museum.

Waar dit paaltje precies thuishoort kunnen jullie nakijken op https://vestinggorinchem.nl/artikelen/limietpalen/

Stigterstaal sponsort hoekstaal voor de VIS-kazemat

Vandaag is bij Stigterstaal in Gorinchem een lading hoekstaal opgehaald ter vervanging van het vergane hoekstaal in de VIS-kazemat. Stigterstaal sponsort dit hoekstaal en het lag keurig gereed, reeds gezaagd in de benodigde lengten. Wij danken Stigterstaal hartelijk voor deze sponsoring.

De vrijwilligers van de Werkgroep Vesting Gorinchem gaan dit hoekstaal voorbewerken en verven met Sigma Zinccoat, gesponsord door Luijten vvz verfgroothandel Gorinchem. Links naast het staal ligt de eerste lading van het hout gesponsord door Deli Home.
Dit hout wordt op maat gezaagd en geverfd met Tenco Pracht, een carboleum vervangende beits.

Het hout gaat tegen het plafond van de VIS-kazemat en deels wordt er meubilair van gemaakt in de stijl van meubilair zoals dat werd toegepast in de Nederlandse groepsschuilplaatsen en kazematten in 1939-1940.

Vrijwilligers volharden ondanks veel zwaar en vies werk!

Zaterdag 2 oktober 2021:

De dag begon vroeg met Theo en Demi van Strago Electro, die weer in hun vrije tijd kwamen helpen. Zij maakten de elektrische aansluiting voor de kazemat in het Groot Kruitmagazijn en een werkaansluiting met werkverlichting in de kazemat. Ook hebben zij een dompelpomp aangebracht om het water uit de kazemat te zuigen en een ventilator voor voldoende zuurstof voor de vrijwilligers tijdens de schoonmaakwerkzaamheden.

Theo, lasser en ijzerwerker bij Strago, maakte het kozijn van de VIS-kazemat vlak en monteerde de kabelbeschermpijp met eigen gemaakte beugels aan de grondkerende constructie.

Intussen was Frits van onze werkgroep bezig om het muurtje voor het schietgat wat verder te slechten.

Op oproepen van de Werkgroep Vesting Gorinchem op de social media hadden zich 16 vrijwilligers gemeld en  met mensen van de werkgroep erbij zijn vanmiddag ca. 22 personen aan de slag gegaan om de grond, blubber en rommel uit de kazemat te halen, zodat deze goed betreedbaar werd.

Het begon met een veiligheidspraatje van Gert-Jan Ariaans en een werkinstructie van Hugo Ouwerkerk en daarna ging iedereen lekker aan de gang.

Er bleek toch wel heel veel meer grond en blubber in de kazemat te liggen dan verwacht en ook vermengt met veel kledingstukken en uiteenlopend ander afval. Waaronder een ledikant met stalen veren bodem matrassen, delen van een fiets en betonijzer matten.

Het leek eigenlijk veel meer werk, dan in één middag gedaan kon worden, echter door hard werken en volharding van  de vrijwilligers die gekomen, waaronder ook dames, die enorm hun best hebben gedaan, is de kazemat toch helemaal leeg gemaakt en gereed voor opknapwerk en restauratie.

De rommel was ook enorm. maar door volharding werd deze zware en vieze klus geklaard.

De viezigheid en grond werd met emmers via een ketting van mensen uit de kazemat getransporteerd.

Het eindresultaat, bezemschoon!

Na gedane arbeid kregen de vrijwilligers een presentje als blijk van dank.

Dat presentje bestond uit vestingkoekjes, gesponsord door bakkerij Van der Grijn.
Alle vrijwilligers(sters) hartelijk bedankt voor de formidabele inzet!

Werk aan de VIS-kazemat gaat nog steeds door

Dinsdag 28 september 2021 startte het open maken van het schietgat van de VIS-kazemat met een elektrische sloophamer, ter beschikking gesteld door F.W. Zillig BV Loodgieters en Installatiebedrijf.

Het steens dik gemetselde muurtje is echter zeer stevig en na een uur zwoegen was er dit gaatje. Echter wel voldoende voor wat licht en zuurstof voor het bezemschoon maken van de kazemat komende zaterdag. Verder is er nog wat gemenied.

Woensdag 29 september 2021 is er een van binnenuit uitneembare schietgatafsluiting gemaakt, om vandalen tegen te houden. Verder is er nog wat in de roestomvormer gezet

Vandaag 1 oktober 2021 is de berg grond uit de ingang van de kazemat geschept en is een deel van het in de kazemat staande water weggepompt.

Zaterdag 2 oktober zal met hulp van een ploeg van 14 extra vrijwilligers, de grond en rommel uit de kazemat worden gehaald en deze bezemschoon worden gemaakt.

Tot zo ver deze berichtgeving.

Project VIS-kazemat verloopt goed

Het project VIS-kazemat is op de eerste projectdag goed verlopen en dat is wel te danken aan de ervaren alleskunners van hoofdaannemer Kok Lexmond.

En ook aan de inzet van het Gorinchemse bedrijf Van Vulpen, een hi-tech bedrijf op het gebied van de aanleg van leidingen voor gas, water energie en data, maar dat vooral bekend is van de gestuurde boringen. Het is die markt een zeer gerenommeerd bedrijf met grote expertise, waar we in Gorinchem ook trots op mogen zijn.

Ook de mensen van onze Werkgroep Vesting Gorinchem hebben hun beste beentje voor gezet en hebben de aannemer  geholpen waar dit kon. Het was dan ook heel prettige samenwerken met de mensen van Kok Lexmond.

De mensen van Kok Lexmond voeren rustig, met beleid en precisie hun werkzaamheden uit. Ze proberen de bomwortels zoveel mogelijk te ontzien door met de graafmachine te schrapen. Zo komt de grond los, maar blijven de wortels heel.

Door Van Vulpen werd een gestuurd boring gedaan voor de aanleg van een drainage- en kabelpijp naar de ingang van de kazemat.

Zodoende hoefde het wandelpad niet te worden opgebroken en konden de vele wandelaars, die deze dag langskwamen, gewoon van het wandelpad gebruik maken.

Er werd veel en zwaar materieel  ingezet, allemaal gesponsord door Kok Lexmond, niets is te gek voor die grootste en allermooiste vesting Gorinchem.

Aan het einde van de werkdag werd de projectlocatie beveiligd, zodat nietsvermoedende wandelaars niet in het gat storten. En konden we voldaan huiswaarts keren, klaar voor de volgende prettige werkdag op het project “openstelling VIS-kazemat Gorinchem”.

Project VIS-kazemat van start met Kok Lexmond/Gorinchem

De uitvoering van het Project VIS-kazemat start deze week en Team Groenvoorziening van de gemeente Gorinchem heeft hiervoor het opgeschoten groen reeds verwijderd. Voor dit project is door de werkgroep een speciale grondkerende constructie ontworpen, om de mooie dikke bomen te kunnen behouden.

Leveren, plaatsen en monteren van de grondkerende constructie en het verdere grondwerk, drainage, kabelsleuf en aansluiting op het bestaande wandelpad wordt geheel als sponsoring uitgevoerd door Kok Lexmond/Gorinchem.

Kok Lexmond is in Gorinchem bekend van de puinrecycling aan de Spijksedijk en langs de A15.
Echter Kok Lexmond doet veel meer, dit bedrijf is al meer dan 40 jaar actief in grond-, weg- en waterbouw, recycling en aanverwante activiteiten.

Het is een middelgrote onderneming met zowel landelijke dekking als daarbuiten, met vestigingen in Lexmond, Gorinchem, Meppel en Kerkrade.

Water infrastructuur in Hoog Dalem, te Gorinchem.

Kok doet o,a, grote infrastructuurprojecten. In Gorinchem is Kok Lexmond betrokken bij de bouw van de wijk Hoog Dalem en is daar verantwoordelijk voor het bouwrijp maken, grondverbetering en de infrastructuur van die wijk.

Grondverzet in Hoog Dalem, te Gorinchem.

Wij zijn heel blij, dat Kok Lexmond zijn beste beentje voor wil zetten voor de Vesting Gorinchem en ons vrijblijvend helpt met het project “openstelling VIS-kazemat”.

Voor meer informatie over Kok Lexmond, zie: https://koklexmond.nl/

Gorinchem krijgt titel “Allermooiste vestingstad van Nederland”

Bij de grote door de ANWB uitgeschreven verkiezing voor de mooiste vestingstad van Nederland is Gorinchem gekozen tot  Allermooiste vestingstad van Nederland. Men ging niet over één nacht ijs; een kundige jury onder voorzitterschap van Marieke Haafkens van ANWB Eropuit, verder bestaande uit historicus Maarten van Rossem en Jaap Evert Abrahamse, van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, beoordeelde de kandidaten op authenticiteit, ruimtelijke samenhang, levendigheid en recreatief karakter. Gorinchem scoorde best. Dit onderstreept maar weer eens de waarde van de vesting, iets bijzonders om te beschermen tegen moderne plannenmakers.

De terugkoppeling van de jury is terug te lezen op de website van de ANWB: https://www.anwb.nl/eropuit/nieuws/2021/augustus/gorinchem-is-de-allermooiste-vestingstad-van-nederland

Gorinchem de mooiste vestingstad? Stem!

Beste mensen,

De ANWB heeft een verkiezing uitgeschreven voor de mooiste vestingstad van Nederland.
Gorinchem is niet alleen de grootste, maar natuurlijk ook heel erg mooi.
Het is voor Gorinchem ook belangrijk om onder de aandacht te komen, zodat er waardering ontstaat voor onze mooie vesting en het misschien ook nog wat inkomsten oplevert voor de Gorinchemse economie.

Dus het is belangrijk dat zoveel mogelijk mensen stemmen voor Gorinchem!

Zie: De mooiste vestingstad van Nederland verkiezing| ANWB

Hugo Ouwerkerk van onze werkgroep sprak ook met De Stad Gorinchem over dit onderwerp

Het 3e buskruitmagazijntje afgebroken!


Toen Gorinchem in de tachtigjarige oorlog een vestingstad was geworden, werd het buskruit opgeslagen in een buskruitmagazijn in elk Bastion, als op bovenstaande plattegrond te zien is.

In Brielle (Den Briel) staat nog een dergelijk kruitmagazijn, echter in jaarboek 2018 van onze Historische Vereniging Oud-Gorcum, staat op blz. 88, dat in Gorinchem deze bouwwerken van hout waren met dakpannen.
Op latere kaarten komen dit soort buskruitmagazijnen niet meer voor. Schijnbaar zijn ze al snel weer afgebroken, waarschijnlijk omdat ze te kwetsbaar waren voor het geschut van een belegeraar.
Later is op kaarten te zien, dat men aan de oostzijde plannen had om het binnenterrein van de bastions te verhogen als verhoogd geschutsplatform (z.g. Katten), terwijl aan de westzijde de tuinen en lusthoven tot in de Bastions werden doorgetrokken. Dus daar zijn dan zeker geen buskruitmagazijnen meer.

De eerstvolgende kaart waar weer buskruitmagazijnen op zijn aangegeven is bovenstaande kaart uit 1813. Wanneer u door met tussenpozen 2x klikken deze groter bekijkt dan kunt u hierop o.a. de 2 grotere kruitmagazijnen aan Dalembolwerk en 3 kleine buskruitmagazijntjes (gemerkt met letter b) ontdekken.

  1. onderaan de wal boven de Duveltjesgracht.
  2. onderaan de Dalemwal tussen Bastion 10 en 11.
  3. in de rechterflank van Bastion 2.

Van deze bakstenen magazijntjes is bekend, dat ze aan het eind van de 18e eeuw zijn gemaakt, evenals de grotere kruitmagazijnen in Dalembolwerk (Bastion 8, nu expositieruimten Symposion).

Van de 3 kleine buskruitmagazijntjes zijn die achter de Duveltjesgracht en aan de Dalemwal, (richting Vijfde Uitgang) nog over, echter wanneer u door Bastion 2 loopt (achter parkeergarage Kweeklust) is er geen buskruitmagazijntje te vinden. Wat is er gebeurd?

Boven een fragment van de vestingplattegrond uit 1875, met daarop Bastion 2, met aan de rechterzijde het 3e buskruitmagazijntje. Het zit dus ook onderaan de wal, gedeeltelijk in de wal gebouwd en was identiek aan de nog overgebleven buskruitmagazijntjes.

Boven een fragment van de vestingplattegrond uit 1897, met daarop Bastion 2. Het blijkt, dat eind 19e eeuw, bij de aanleg van het kanaal naar Amsterdam (Merwedekanaal), Bastion 2 is vergroot.
Op de rechter Flank en Face is de binnenzijde van de wal op zijn plaats gebleven, maar de wal zelf is naar buiten toe verbreed, waardoor ook Bastion 2 een stuk groter werd. Op het verbrede stuk is een geschutsbatterij gemaakt met beschermingheuvels (deze is pas gerestaureerd).
Het kleine buskruitmagazijntje had men ongemoeid kunnen laten, maar het is dus waarschijnlijk bij die ingreep afgebroken. In die tijd hadden dergelijke magazijntjes geen nut meer, want sinds de uitvinding en invoering van de brisantgranaat, waren gemetselde gewelven niet meer veilig. Dit omdat de explosieve kracht van de brisantgranaat vele malen groter was dan die van de buskruitgranaat, of buskruit mortierbom.

Waar de vestingwal ongewijzigd bleef, liet men de oude bouwwerken gewoon staan, want afbreken kost ook geld. Men kon ze gebruiken voor opslag van minder belangrijke zaken.
Dit is het kleine buskruitmagazijntje in de Dalemwal in een soort van gerestaureerde conditie.
Nu kost onderhoud ook wat geld, maar dan heb je toch iets leuks uit de 18e eeuw, waarmee de geschiedenis tastbaar gemaakt kan worden voor de volgende generaties.

Ontdek de "paaltjes van Oorlog" in Gorinchem


Joop Kuijntjes heeft een inventarisatie gemaakt van de tot nu toe ontdekte nog aanwezige limietpalen van het Departement van Oorlog ( in de volksmond “paaltjes van Oorlog”).
Deze paaltjes werden halverwege de 19e eeuw rond alle verdedigingswerken in Nederland geplaatst, dus ook om- en in de vesting Gorinchem.
Bekijk ze allemaal op https://vestinggorinchem.nl/limietpalen/

Weer een limietpaal uit 1835 gevonden.

Rondom de vesting staan aan de binnen- en buitenkant van het vroegere militaire gebied zogenaamde limietpaaltjes, ook wel paaltjes van oorlog genoemd. In totaal waren er ruim 270 paaltjes. Op iedere paal staat een grote letter O, van oorlog en daaronder een nummer. De meeste zijn in verloop van de tijd verdwenen door aanpassingen en werkzaamheden. Inmiddels waren er 22, verspreid over de wallen aangetroffen. Dat zijn er nu dus 23, door de vondst van paal nummer 188.  Deze staat onder aan de wal langs het Merwedekanaal. De paal is bijna helemaal onder de grond verdwenen en de bovenkant is flink beschadigd door maaiwerkzaamheden. Voor de foto is een gedeelte vrijgegraven en daarna weer dichtgegooid.O188_14