Limietpalen

Rond de militaire terreinen staan zogenaamde limietpalen, ook paaltjes van oorlog genoemd. In de “Beschrijving der afscheidingen tusschen ’s Rijks militaire gronden en die welke bijzondere eigendommen uitmaken binnen en buiten de Vesting Gorinchem” uit 1835 staan alle limietpalen beschreven. Hierin staat waar de limietpalen staan en wat de afstanden tussen de limietpalen zijn. Deze beschrijving is, samen met een kaart uit die tijd aanwezig op het Regionaal Archief Gorinchem. Aan de onderkant van de kaart ontbreekt helaas een gedeelte. In 1899 is er o.a. in verband met de aanleg van het Merwedekanaal een nieuwe kaart gemaakt met de dan aanwezige limietpalen. Op de limietpalen staat steeds een grote letter O met het betreffende nummer. De O staat voor het Departement, later Ministerie, van Oorlog.
(Let op: klikken op de afbeelding 1x of 2x geeft een grotere leesbare afbeelding)

Kaart limietpaaltjes 1835. RAG.

Plattegrond met limietpalen 1899. RAG.

Uit de beschrijving en de laatste kaart blijkt dat er in totaal 274 punten waren, niet bij alle punten wordt geschreven dat er een limietpaal stond. Waarschijnlijk hebben er dus minder dan 274 limietpalen gestaan.
De grens werd aangegeven, zodat duidelijk was waar het militaire terrein begon en ophield. Dit was uiteraard nodig om niet-militairen te kunnen weren van de terreinen. Maar er stonden o.a. ook bomen op het militaire terrein, die regelmatig werden gesnoeid en gekapt, door de grens aan te geven was duidelijk voor wie de opbrengst hiervan was. Op diverse plekken waren er wel rechten van overpad, die precies staan beschreven. Doordat het militaire terrein om de binnenstad heen loopt is er een ring van limietpalen aan de binnenkant en aan de buitenkant.
Momenteel (2019), zijn er nog minimaal 23 aanwezig. Over 1 wordt getwijfeld of dit, een restant van, een limietpaal is. Op onderstaand moderne kaart staan de nu nog aanwezige aangegeven.

Kaart met nog aanwezige limietpalen.

Hieronder een opsomming, met foto’s van de nog aanwezige limietpalen. Uiteraard kan het dat er nog meer teruggevonden worden.
Waarschijnlijk limietpaal nummer 9, Bagijnenwal. Coördinaten: 51.832759 NB, 4.976516 OL. Onderdeel van binnenring.

Waarschijnlijk limietpaal nummer 9, Bagijnenwal.

Limietpaal nummer 10, Bagijnenwal. Coördinaten: 51.832769 NB, 4.976578 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 10, Bagijnenwal.

Limietpaal nummer 11, Bagijnenwal. Coördinaten: 51.832630 NB, 4.976586 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 11, Bagijnenwal.

Limietpaal nummer 95, Hoek Molenstraat-Tolsteeg, bij Tolkazerne. Coördinaten: 51.827052 NB, 4.973922 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 95, Molenstraat-Tolsteeg.

Limietpaal nummer 96, Hoek Molenstraat-Tolsteeg, bij Tolkazerne. Coördinaten: 51.827251 NB, 4.974084 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 96, Molenstraat-Tolsteeg.

Limietpaal nummer 97, Hoek Molenstraat-Tolsteeg, bij Tolkazerne. Coördinaten: 51.827151 NB, 4.973960 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 97, Molenstraat-Tolsteeg.

Limietpaal nummer 116, Hoek Altenawal-huis Nonnenveld 2. Coördinaten: 51.827268 NB, 4.976299 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 116. Altenawal.

Limietpaal nummer 117, Altenawal. Coördinaten: 51.826783 NB, 4.976596 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 117. Altenawal.

Limietpaal nummer 118, Altenawal. Coördinaten: 51.826925NB, 4.977117 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 118. Altenawal.

Limietpaal nummer 138, Altenawal-Lombardstraat, ter hoogte van beeld van de Zalmvisser. Coördinaten: 51.828281 NB, 4.979694 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 138. Altenawal-Lombardstraat.

Limietpaal nummer 139, Altenawal-Lombardstraat, tussen het beeld van de Zalmvisser en de Dalempoort. Coördinaten: 51.828177 NB, 4.979504 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 139. Altenawal-Lombardstraat.

Limietpaal nummer 146, Lombardstraat tegen Dalempoort. Coördinaten: 51.828278 NB, 4.979824 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 146. Dalempoort.

Limietpaal nummer 173, Blauwe Torenstraat bij Lingewacht. Coördinaten: 51.832109 NB, 4.978407 OL. Onderdeel van binnenring.

Limietpaal nummer 173. Blauwe Torenstraat.

Limietpaal nummer 188, Bastion2-Courtine, langs Merwedekanaal. Coördinaten: 51.832963 NB, 4.971933 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 212, Duveltjesgracht. Coördinaten: 51.826672 NB, 4.972558 OL. Onderdeel van buitenring. Deze staat normaal onder water.

Limietpaal nummer 212. Duveltjesgracht.

Limietpaal nummer 231, In Glacis voor de Dalempoort. Coördinaten: 51.827393 NB, 4.980611 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 231. Buiten Dalempoort.

Limietpaal nummer 243, Zuidkant Glacis, onderaan Dalemsedijk. In Volkstuinencomplex. Coördinaten: 51.829348 NB, 4.981720 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 243. Glacis-Dalemsedijk.

Limietpaal nummer 245, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.829245  NB, 4.984408 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal 245. Binnenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 246, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.829739 NB, 4.985328 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 246. Buitenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 248, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.831348 NB, 4.986127 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 248. Buitenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 249, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.832000 NB, 4.984166 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 249. Binnenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 250, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.832673 NB, 4.984367 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 250. Buitenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 251, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.832883 NB, 4.983236 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 251. Binnenhoek Glacis.

Limietpaal nummer 252, Buitenkant oostelijk Glacis langs de straat Glacis. Coördinaten: 51.834006 NB, 4.983124 OL. Onderdeel van buitenring.

Limietpaal nummer 252. Buitenhoek Glacis.