Als basis voor deze ‘Kroniek vesting Gorinchem’ is de Kroniek van Gorinchem van W.F. Emck gebruikt, door daaruit alle militair gerelateerde gebeurtenissen en werkzaamheden aan de vestingwerken te nemen. De zo ontstane vestingkroniek is aangevulde en wordt nog steeds aangevuld met wetenswaardigheden en afbeeldingen uit andere geschriften en archiefstukken.
De Kroniek vesting Gorinchem is dus een ‘levend document’.
Verder is het zo, dat sinds deze uitgave in 1929 van de Kroniek van Gorinchem, er sprake is van enig voortschrijdend inzicht in de geschiedenis van Gorinchem. Hierdoor zijn sommige door W.F. Emck, met de kennis van toen, vermelde zaken nu niet meer correct. De zaken zijn dus verbeterd.
Verder is de schrijftaal van toen leuk en het is nuttig om deze te leren lezen en begrijpen, daarom is de schrijftaal zoals in vroeger tijden gebezigd, aangehouden.
Alle kaarten in dit document kunt u vergroten met 1 of 2 muisklikken, u ziet dan pas de details, waar het om gaat!
Kijk rustig en vele malen, dan ziet u steeds meer en gaat het dagen.

Kroniek Vesting Gorinchem
1572, 26 Juni.
Kapitein Marinus Brand door Barthold Entes van Mentheda met 16 schepen en 150 man krijgsvolk naar Gorinchem gezonden. Na korte beraadslaging in de kapel naast de Kanselpoort door de Gorcummers binnengelaten en door velen met het opsteken der hoeden en geroep “Vivent les Gueux” blij ontvangen. De stad kiest dus de zijde van den Prins van Oranje. De Drossaard Casper Turk blijft op het kasteel aan de Merwede, van waaruit hij de stad beschiet. De Geuzen overmeesteren ook het kasteel. De zoon van den Drossaard, Willem Turk met 600 man kwam te laat om de stad te ontzetten en wierp zich toen in Loevestein.

1572, 27 Juni.
De Watergeuzen hernemen Loevestein van uit Gorinchem, waar zij met 16 schepen liggen.

1572, 27 Juni.
De geestelijken uit het Minderbroedersklooster in de Arkelstraat op het kasteel “den Blauwen Toren” gevlucht, worden gevangen genomen en naar den Briel vervoerd.
1572, 30 Juni.
Dirk Bommer en de Konink, twee der verdedigers van het Kasteel “den Blauwen Toren” worden op de Groote Markt door de Watergeuzen ter dood gebracht. De zoon van Bommer ook naar het schavot geleid, wordt op de plaats der executie door een meisje ten huwelijk gevraagd, en daardoor van de terechtstelling vrijgekocht.
1572, 7 Juli.
De gevangen genomen geestelijken naar den Briel vervoerd, gemarteld en in den nacht van 8 op 9 Juli, niettegenstaande het bevel van den Prins van Oranje hen te sparen, op last van Lumeij Graaf van der Mark ter dood gebracht. (De Gorcumsche martelaren).

1572
Marinus Brand eischt bij zijn vertrek naar Zeeland van de stad verschillende levensmiddelen op, zooals brood, boter, kaas en bier; ook aan Lumey Graaf van der Mark worden levensmiddelen gezonden voor zijn leger bij Haarlem, later naar Nieuwpoort. Barthold Entes van Mentheda vertrekt uit Schoonhoven.
1573
De inwoners brengen voor geld, leeftocht en onderhoud van soldaten, de in dezen troebelen tijd aanzienlijke som van 8761 gulden en 13 stuivers vrijwillig bijeen.
1573, 3 Augustus.
Het zilverwerk der kerken wordt overgegeven tot steun van ’s Lands kas.
1573, 30 Augustus.
Hopman Vijgh neemt den burgers den eed van trouw af.
1574
De Spanjaarden, gedurende het beleg van Leiden die met een gedeelte der legermacht van Don Louis de Regucsens onder Chiappin Vitelli, bijgenaamd het vette kalf, de stad Gorinchem onder hunne macht willende terug brengen, worden daarin verhinderd door het doorsteken der dijken (inunderen) van de Alblasserwaard, en zijn genoodzaakt terug te trekken.

1574
De stad wordt uitgebreid achter den Appeldijk. De poorten op het Eind, de St. Christoffels-Steiger-of Waterpoort in het Midden en de Blauw-of Leipoort tegenover de Bornsteeg worden afgebroken.

1574, 27 Augustus.
De Staten van Holland gelasten, dat de drie vendels soldaten onder de kapiteins de Bois en Corneille en den Luitenant van Treslong de stad moeten verlaten Zij worden gezonden naar de dorpen in de Krimpenerwaard. Er blijven 2 vendels in de stad over.
1574, 26 September.
De Staten van Holland besluiten de onkosten der inundatie van de Alblasserwaard, de schade daardoor veroorzaakt en het herstel der dijken en sluizen door het Land als algemeene oorlogskosten te doen dragen.
1574, 2 December.
De Staten van Holland besluiten de schans te Hardinxveld te doen slechten, omdat de soldaten aldaar niet langer willen blijven en met de materialen daarvan de gaten in den Wolpherensche dijk te stoppen. De stad moet door oorlogsschepen op de Merwede de invasie van den vijand trachten te beletten.
1575, 11 Februari.
De Staten van Holland besluiten, dat de kosten van het stoppen en herstellen van twee gaten in den Dalemschen dijk tot verdediging en bescherming van Gorinchem en Loevestein door het Gemeeneland van Holland zullen worden gedragen.
1576, 5 Mei.
De Staten van Holland besluiten, dat alle fortificatiën buiten Gorinchem op ’s Lands kosten zullen worden gemaakt. De stad moet de versterkingen in Dalem maken en ontvangt daarvoor f 300.
1576, 17 October.
De Staten van Holland heffen een extra-belasting op de bieren, tot herstel van de dijken en sluizen in de Alblasserwaard.
1576, 8 November.
Voor de Pacificatie van Gent wordt op de Markt victorie geschoten. De klokken worden geluid.

1577, 20 Februari.
De Staten van Holland besluiten tot het maken der forteressen in Holland over de landen de 16de penning (6¼ %) der huur om te slaan.
1578
Begin van de afbraak van het Kasteel “den Blauwen Toren” aan de Merwede.

1578
De Lazarusmolen en de Kanselmolen buiten de Kanselpoort afgebroken.
1578
De St. Sebastiaans schutters van den Handboog bestaan niet meer.
1578, 4 Augustus.
Het maken van de sluis vóór den beer bij de Hoog-Arkelpoort (Eind Kortendijk) besteed voor f 2875.-aan Adriaan Heukelum Corneliszn.
1579
De beer buiten de Hoog-Arkelpoort en die bij het Tolhuis gemaakt.

1579/1591
Voor de versterking der stad wordt van de inwoners walgeld geheven (eene wekelijksche bijdrage).
1579
Een nieuw tolhuis gebouwd.
1579, 11 Juni.
De Staten van Holland dragen den Gorinchemschen Schout Jacob Kemp op om met Adriaan Anthoniszn. een bestek te maken van de versterking der stad vóór de Kanselpoort, de Burchtpoort en op het Timmerhoofd met de contre-eskarp buiten aan het slot. Reeds in 1576 is Kemp door de stad aangewezen als ammunitiemeester op eene wekelijksche toelage van f 2,–.

1579, 29 Juli.
De Staten van Holland bedanken de Schutterij te Gorinchem voor hun goeden ijver tot bewaring der stad tegen den vijand. De Staten zullen de vestingwerken verbeteren en verklaren geen geloof te hechten aan een schrijven van den schout J. Kemp.
1579, 4 Augustus.
Het Minderbroedersklooster in de Arkelstraat afgebroken. Krachtens besluit van de Vroedschap wordt de groote kerk met de afbraak inwendig gerepareerd en de opbrengst van de overige afbraak besteed voor de verbetering der vestingwerken.
1579, 3 December.
Burgemeesteren worden door de Staten van Holland gemachtigd f 6000. –op te nemen tegen eene rente van 12% ’s jaars tot herstel van den doorgestoken Wolpherenschen dijk.
1580, 24 Juni.
De Staten van Holland gelasten eene sluis met de noodige verdedigingswerken te leggen in den Arkelschen dijk even buiten de stad.

1581, 22 December.
De Staten van Holland berichten, dat ’s vijands oog op de stad is gevallen en dringen er op aan goede wacht te houden.
1582, 22 Januari.
De Staten van Holland gelasten de stad 25 soldaten van de compagnie van Graaf Willem van Nassau op Loevestein te brengen en aldaar proviand en ammunitie te zenden.
1582, 23 Augustus.
De Staten van Holland gelasten de stad de muren van het huis Loevestein te doen repareeren.
1584, 23 April.
Het tolhuis brandt des avonds tusschen 11 en 12 uur tot den grond af, waarbij twee jongelieden, daarin slapende den dood vinden.
1584, 30 Juli.
Burgemeesteren worden door de Staten van Holland aangeschreven gedurende 3 dagen, Donderdag, Vrijdag en Zaterdag 2-4 Augustus driemaal daags de grootste klokken een half uur te doen luiden over de begrafenis van Prins Willem I, te Delft vermoord.

1584, 11 Augustus.
Accoord tusschen de Staten van Holland en de stad over het maken van een gedeelte der fortificatie van den mond der haven langs den scheepstimmerwerf tot de tegenwoordige Dalempoort, naar het bestek van Adriaan Anthoniszn, Superintendant van de fortificatiën. De werken worden door de stad gemaakt, waarvoor zij in eens genieten zal eene som van 10,000 ponden van 40 grooten het stuk. Het is het begin van de versterking der stad met elf bolwerken (Zie ook 1813) naar de door Hondius het eerst beschreven Hollandsche methode, staande de flanken rechthoekig op de lange courtines.

1585
De stad is verdeeld in acht kwartieren onder acht kapiteinen.
1585
Graaf Philips van Nassau, Gouverneur van Gorinchem, Woudrichem en Loevestein levert 16 man onder Logier tot de verrassing van Breda.

1585
In de kapel in de Arkelstraat zijn soldaten gelegerd.
1585, 29 Juni.
Kapitein J. Cleerhagen om zijn bekwaamheid tot overste en superintendant van Gorinchem en Woudrichem door de Staten van Holland aangesteld.
1585, 30 Juni.
Besluit van de Vroedschap tot afbraak van het kasteel aan de Merwede en om de steen van den Arkelschen toren (in het Wijdschild) zoo onder als boven de aarde te doen af-en uitbreken.
1586 (en vroeger).
Wanneer soldaten in de stad komen worden de gegoede burgers op weekgeld gesteld; betalen zij niet, dan krijgen zij inlegering van krijgsvolk.
1586, 30 Januari.
De Staten van Holland zenden 80 Engelsche pioniers uit Woudrichem ter inkwartiering in de stad.
1586, 29 Juni.
De Vroedschap besluit zieke soldaten over te brengen in den Beijaard, een der gebouwen van het Gasthuis in de Gasthuisstraat.
1586, 7 Juli.
De vroedschap laat den wal maken van den tegenwoordigen uitgang naar den Dalemschen dijk oostwaarts om tot den tegenwoordigen Vijfden Uitgang.

1586, 19 Juli.
Accoord tusschen de Staten van Holland en de stad over het maken van de fortificatiën van de Arkelpoort af in westelijke bocht oostwaarts om tot den blauwen toren en ’t rondeel benoorden dien toren en de financieële regeling daarvan.

1587, 7 Februari.
Accoord tusschen de Staten van Holland en de stad over de resteerende fortificatiewerken en financiëele regeling daarvan.
1587, 2 Juni.
De vroedschap besluit tot afbraak van den Blauwen Toren aan de Merwede.
1587, 17 Augustus.
De Gecommitteerde Raden komen met den Graaf van Hohenlohe in de stad om te overleggen omtrent het maken van schansen om de rivier af te sluiten en den vijand te keeren.

1587, 13 October.
De Vroedschap besluit tot het bouwen eener nieuwe Kanselpoort naar het ontwerp van Mr. Adriaan van Alkmaar, ter vervanging van de oude, die meer stadwaarts in stond. Deze Adriaan, ook genaamd Mr. Adriaan Anthoniszn. was Ingenieur en Burgemeester van Alkmaar en bouwde de vestingwerken alhier van 1585-1596.

1588
Ordonnantie van den Magistraat op de verdeeling der stad in kwartieren.
1589
De oude Kanselpoort met de daarbij staande onzer lieve Vrouwe-kapel worden afgebroken en de afbraak grootendeels gebruikt voor den bouw van de nieuwe doelen. Den Koningstabels van de beide schutterijen wordt door de stad daarvoor toegelegd f 900,– en 10 hoed kalk.

1589, 19 Maart.
De oude schutters van St. Joris van den Voetboog en de jonge of Colveniersschutters van St. Christoffel van den handboog sluiten eene overeenkomst omtrent het maken van een nieuwe doelen ter plaatse van de oude in de Molenstraat.

1589, 29 April.
De Vroedschap laat den wal maken van den uitgang van den Dalemschen dijk zuidwaarts om tot de Dalem poort.

1589, 27 Mei.
Gecommitteerde Raden vertoeven in de stad om op de maatregelen tot stuiting van den vijand toe te zien.
1589
Graaf Willem van Nassau logeert in de Doelen. Hem worden de stadskannenwijns geschonken.

1589, 10 Augustus.
Zijne Excellentie vertrekt naar Gorinchem om goede orde op het ontzet van Heusden te stellen. Adriaan Anthoniszn., ingenieur en Burgemeester van Alkmaar is ook aangeschreven om tot dat doel naar Gorinchem te komen.
1589
Graaf Maurits van Nassau houdt hof in de nieuwe Doelen, waarin vertrekken voor hem worden ingericht. Zijne hellebardiers worden door de stad onderhouden.

1589, 9 Augustus.
De Staten van Holland keuren goed den voorslag van Gorinchem om het belegerde Heusden met 40 kleine schuiten, ook uit de omliggende dorpen, van levensmiddelen te voorzien.
1589, 25 September.
De Raad van State vertoeft op verzoek van Zijne Excellentie in de stad.
1589, 19 December.
De stad stelt aan de Staten van Holland voor logiesgeld te betalen voor de vrouwen der Engelsche soldaten in de stad gelegerd. De Staten wenschen op die nieuwigheid niet in te gaan.
1590, 17 Januari.
De Staten· van Holland stellen een college van Gecommitteerde Raden in van 9 personen. Voor Gorinchem wordt daarin benoemd Aalbrecht van Loosen.
1591
De lakei van Zijne Excellentie Graaf Philips van Nassau brengt de tijdingen in de stad van de overgave van Zutphen (30 Mei) en Deventer (10 Juni). De Staten laten door hun bode het bericht in de stad brengen van de victorie tegen den vijand in de Betuwe en van het innemen van Hulst (25 September) en Nijmegen (21 October) alle door Prins Maurits. De brengers der tijdingen ontvangen van de stad bodenbrood. Voor die overwinningen worden telkens in de stad vreugdeschoten gelost en vreugdevuren ontstoken, terwijl ’s avonds victorie wordt geluid.

1591, 15 September.
Overeenkomst tusschen de Grafelijkheid van Holland en de stad over afrekening van tot versterking der vesting gebezigde gronden.
1592, 22 Februari.
Nader verdrag tusschen de Staten van Holland en de stad over de kosten der fortificatiën en de betaling daarvan. Arbiters zijn Meesters Gerard van Wijngaarden President van den Hove van Holland, Johan van Olden Barneveld, Raad en Advokaat van ’t Land van Holland en Dirk van Leeuwen, Raad in den Hoogen Raad.
1592
De Hoofdpoort op de Appelmarkt (thans Kriekenmarkt) bij de Peterbrug afgebroken en de Peterbrug vernieuwd.

1592
De in de kerk van het voormalig St. Agnietenklooster geborgen 52 tonnen buskruit worden overgebracht naar den nieuwen kruittoren.
1593
De stad vereert Zijne Excellentie Graaf Maurits in het beleg voor Geertruidenberg (ingenomen 24 Juni 1593) 5 kalkoenen en 6 vette kapoenen, waarvoor zij betaalt 23 guldens en 10 stuivers.

1592
De victorie van Steenwijk (5 Juli) en die van Koevorden (12 September) met vreugdevuren en klokgelui gevierd.
1593
In dit jaar wordt besloten, dat ieder jaar 4 kapiteinen der burgerwacht zullen aftreden.
1594, 17 October.
De vroedschap besluit tot het slechten van de Borchwerf vóór de Burchtpoort, het terrein waarop de Burcht der Arkels tot 1412 heeft gestaan.
1595, 2 Januari.
De Staten van Holland gelasten de stad f 300.-bij te dragen in het maken van de Muggenschans te Sleeuwijk.

1595, 6 Maart.
De Staten van Holland deelen mede, dat de versterking van de Oostzijde der stad om financieele redenen voorloopig geen voortgang kan hebben.
1596
De Timmerwerf wordt bebouwd en de nieuwe straat eerst Poortstraat genaamd, later Dalemstraat, wordt gelegd.
1596, 1 Maart.
De Staten van Holland verleenen de dorpen van de Alblasserwaard en het Land van Arkel, die geïnundeerd zijn geweest, vrijdom van verponding en horengeld over 1596.
1596, 10 Augustus.
De Staten van Holland gelasten, dat de vaandels der verschillende garnizoenen alle eender moeten worden gemaakt in de kleuren oranje, blanje, bleu, met den Hollandschen leeuw.
1597, 29 Mei.
Een nieuwe Burchtpoort (de tegenwoordige Dalempoort) gebouwd, waarvoor wordt gebruikt de boog van de oude Burchtpoort.

Op de plaats waar een gedeelte van het slot aan de Merwede heeft gestaan wordt een aanzienlijk tolhuis gebouwd, dat aan den Ontvanger der tollen tot woning dient.

1598, 8 Januari.
De Staten van Holland besluiten, dat de stad aan de Oostzijde met 3 bolwerken zal worden versterkt.

1598, 20 Augustus.
De Staten van Holland besluiten aan den Wolpherenschen dijk een nieuw bolwerk en een steenen beer te doen maken.
1599
De Spanjaarden zijn schielijk voor Bommel gerukt en wordt goedgevonden om o.a. 300 burgers van Gorinchem tot bezetting van de frontiersteden en sterkten te gebruiken. ’s Gravenhage leverde toen slechts 150 burgers.

1599
Het bolwerk Sandenburgh wordt bemuurd.
1599, 9 Februari.
De Burgerkrijgsraad stelt in geval van alarm de loopplaatsen vast van de 8 kwartieren waarin de stad is verdeeld:
- de Langendijk, van het bolwerk van den tol tot het bolwerk Stuivezand;
2. de Havendijk, van het bolwerk Stuivezand tot het bolwerk Kekum;
3. de Kortendijk, van het bolwerk Kekum tot het bolwerk van de Hoog-Arkelpoort;
4. de Arkelstraat, van het bolwerk van de Hoog-Arkelpoort tot het bolwerk Blokland;
5. de Haarstraat, van het bolwerk Blokland tot het bolwerk Wolpheren;
6. Achter de kerk, van het bolwerk Wolpheren tot den tol toe;
7. de Hoogstraat, en
8. het Marktveld, worden zelve bezet.
1599, 18 September.
De Staten-Generaal en de Raad van State vergaderen in de stad met Prins Maurits ter bespreking van de middelen tot vermindering der onkosten van het leger.
1600
De gracht vóór het Bolwerk Sandenburgh uitgegraven en verbreed.
1600, 19 Juli.
De Wolpherensche dijk wordt door de Staten van Holland langs het voormalig kasteel den Blauwen Toren gelegd. Tevens wordt een steenen beer gemaakt voor de fortificatien en beveiliging tegen doorbraak. Dijkgraaf en Hoogheemraden van het Land van Arkel verzetten zich er tegen, omdat daardoor de oude dijk te veel wordt afgegraven en als waterkeering verzwakt.

1600, 12 November.
De Burgerkrijgsraad stelt opnieuw de loopplaatsen vast van de 8 kwartieren, waar de kapiteins in geval van alarm zich met hunne compagnie moeten vervoegen:
- de Kortendijk, van de Laag-Arkelpoort over de Korenbrug en over de oostzijde van de Linge tot in het eerste gordijn voorbij het bolwerk Oosterwijk;
2. de Korenmarkt (Havendijk), van voorschreven punt de bolwerken Kekum en Leerbroek;
3. de Appeldijk, van het bolwerk Leerbroek voorbij de Burchtpoort en het bolwerk Sandenboreh tot de haven toe;
4. de Langendijk, beginnende van de oostzijde van de Peterbrug voorbij de Waterpoort en Letjenborch tot in de punt van Wolpherenborch;
5. de Markt;
6. de Hoogstraat;
7. de Haarstraat, van de punt van Wolpheren borch voorbij de Kanselpoort in het halve gordijn;
8. de Arkelstraat, van voornoemd half gordijn tot de Laag-Arkelpoort toe.
De compagnieën van de Hoogstraat en de Markt moeten die kwartieren bezetten en in geval een van de kwartieren wacht heeft, die zijn loopplaats heeft aan de Oostzijde, zal het kwartier van de Markt die loopplaats bezetten, en aan de Westzijde, in dat geval het kwartier van de Hoogstraat. De kwartieren 1-4 vormen de Oostzijde, 5-8 de Westzijde der stad.
1602
In de stad wordt victorie geluid over het overwinnen van de galeien en over de inneming van de stad Grave door Prins Maurits (19 September).

1605
De kwartieren der Burgerwacht krijgen nieuwe vaandels.
1609, 27 Januari.
Eene nieuwe kap op de nieuwe Dalempoort gemaakt.
1609, 5 Mei.
Het Twaalfjarig Bestand te Gorinchem gevierd door de Rederijkerskamer “Vernieuwd uit Liefde” met de opvoering van het “Vreedstriumphgedicht” vervaardigd door Hendrik van der Muur.
1618, 9 April.
De Staten van Holland besluiten de door inundatie vervallen grachten en een ingevallen bolwerk te herstellen; 3/4 der kosten voor het land, 1/4 voor de stad.
1618, 27 September.
Prins Maurits logeert in de Doelen ter beëediging der Nieuwe Vroedschappen in plaats van de afgedankte, tengevolge van de geschillen tusschen Arminianen en Gomaristen.
1619
Daar op de Kapel in de Arkelstraat en op de Dalempoort een slaande klok aanwezig is, verzoeken de bewoners van de straat naar de Kanselpoort (Westwagenstraat) en omgeving aan de stadsregeering om eene zoodanige klok ook op den grooten toren of op de Kanselpoort aan te brengen.
1620, 9 Maart/8April.
De Staten van Holland besluiten voor de Alblasserwaard op den ouden voet weder 150 man te lichten bekwaam op het water en kunnende roeien om met sloepen en schuiten de waard van roovers te bevrijden.
1621, 27 September.
De vijand haalt uit een herberg buiten de Waterpoort eenige passagiers en dreigt de schepen op de rivier in brand te steken. De Staten van Holland zenden een oorlogsschip.
1622, 10 Augustus.
Overeenkomst nopens het sluisje vóór de Waterpoort te Gorinchem.
1623
Op zekeren dag reed Prins Maurits door Gorinchem, zonder dat hij door iemand gegroet werd.
1629
De Hoog-Arkelpoort aan het einde van den Kortendijk afgebroken. Deze poort gaf oorspronkelijk toegang tot de stad langs den Hoogen Lingedijk.
1629, 22 Augustus.
Op het innemen van Wesel wordt in de stad victorie geluid en worden vreugdevuren ontstoken.

1635, 30 November.
De stad heeft een garnizoen van 16 compagnieën van ‘s-Lands krijgsvolk en krijgt nog 20 compagnieën te voet en 3 te paard van de Fransche troepen.
1639, 14 Augustus.
De burgerij moet jaarlijks in de kermisweek (Augustus) ter monstering in de wapenen komen.
1639, 16 December.
Accoord over het versterken der stad aan de Oostzijde en het maken en onderhouden der brug aan de Dalempoort.

1643, 8 Juni.
De borstweringen op de wallen aan de oostzijde der stad worden verhoogd.
1648, 4 Juli.
De vrede van Munster onder klokgelui plechtig voor het Raadhuis afgekondigd.

1650, 11 Juli.
Prins Willem II komt met 4 leden van de Staten-Generaal en 2 van den Raad van State benevens den thesaurier Brasser van Dordrecht in de stad om Zondag 12 Juli na de predicatie met de vroedschap te onderhandelen over het afdanken van het krijgsvolk.
1652, 14 Mei.
Jhr. Jacob van Paffenrode op zijn verzoek door de Staten van Holland van het superintendentschap en militair commandement der stad ontheven. Zijn zoon Jhr. Johan wordt als zoodanig aangesteld.
1654
Over de jaren 1625-1654 is door de stad voor verbetering der fortificatiën betaald f 105415.–.
1664, 3 April.
De stadsgrachten worden uitgediept en de wallen verhoogd.
1665, 31 October.
Luitenant-Admiraal Michiel Adriaanszn de Ruijter zeilt met de Heeren Gevolmachtigden op het fregat “Gorinchem” in ’t Koningsdiep.
1666, 14 Februari.
De Staten van Holland gelasten dat 2 compagnieën van het garnizoen zullen worden gezonden naar den Prins van Tarente, ter versterking van diens troepen voor Oudenbosch.
1667, 19 November.
De Vroedschap stelt een nieuw reglement vast voor de Burgerwacht. De stad wordt verdeeld in 4 kwartieren.
1 Havendijk en Appeldijk.
2 Kortendijk en Langendijk.
3 Markt en Haarstraat.
4 Hoogstraat en Arkelstraat.
Alle nachten moet gewaakt worden met een korporaalschap van minstens 36 man.
1667, 28 December.
De Vroedschappen doen den eed op ’t Eeuwig Edict (Verbond om geen Prins van Oranje meer tot Stadhouder te benoemen).
1672, 13 April.
Aan de kapiteins wordt de stof gegeven voor 8 nieuwe vaandels, die zij zelf moeten laten schilderen.
1672, 8, 10, 13, 16 en 17 Juni.
De Staten van Holland gelasten alle aanwezige ponten op te vorderen naar het veer der stad om 2000 man Spaansche militie over te zetten; de fortificatiewerken worden met kracht verbeterd; de stad wordt met meer ammunitie voorzien; militie uit Woudrichem wordt naar Gorinchem en Loevestein gezonden. In de stad heerscht oproer.

1672, 26 Juni.
De Linge-, Lek-en Merwedijken op last van de Staten van Holland doorgestoken ten einde de Alblasserwaard onder water te zetten om de Franschen tegen te houden. Deze kunstmatige inundatie heeft geduurd tot 1673. Beide jaren is in de stad een groot garnizoen, waardoor vele huizen in den grond bedorven zijn door de ongebondenheid der soldaten. De stad beklaagt zich daarover bij de Staten van Holland en vooral over den Commandant Golstein.
1672, 30 Juni.
Veldheer La Motte onder Maarschalk Turenne eischt de stad op in naam van Koning Lodewijk XIV, doch ontvangt van den Commandant der stad, Veldmaarschalk Wirtz, een weigerend antwoord.
1672, 2, 5, 8, 11 en 12 Juli.
De Staten van Holland zenden hooi, graan en meerdere militie naar de stad.
1672, 2 Juli.
De stadsregeering door de Staten van Holland ontslagen van den eed op het eeuwig Edict, neemt den Prins van Oranje als stadhouder aan.
1672, 4 Juli.
De Prins van Oranje betuigt zijn dank aan de stadsregeering voor haar besluit van 2 Juli 1672.
1672, 22 Juli.
Op de eerste nadering van den vijand komt een uitlegger of jacht van oorlog van Bommel de rivier afzetten naar Gorinchem. Op verzoek van Veldmaarschalk Wirtz zenden de Staten van Holland den beul van Haarlem naar Gorinchem om na het vonnis van den krijgsraad de straf tegen de officieren te voltrekken. Voorts wordt eveneens op verzoek van voornoemden Veldmaarschalk het ongewapend deel van het garnizoen van wapens voorzien.
1672, 26 Juli.
De Staten van Holland gelasten de rivier voor de stad veel mogelijk te versperren om zoo den vijand het afzakken te beletten.
1672, 2 Augustus.
De Staten van Holland zenden kanonnen, geweren, vaartuigen en andere oorlogsbehoeften naar de stad.
1672, 18 Augustus.
Fransche troepen doen een aanslag op de stad, doch worden door den Veldmaarschalk Wirtz, Commandant der stad teruggedreven. Een tweede aanval mislukt eveneens, evenals eene poging om de stad door verraad in handen te krijgen. De boer, die den Franschen den weg gewezen had, werd opgehangen.
1673
De waarnemende Commandant der stad Generaal Graaf van Hoorne, neemt bij een uitval den Domdeken en eenige kanonieken van St. Pieter te Utrecht gevangen. Ook bij andere uitvallen. keert hij met rijken buit in de stad terug.
1673, 13 October.
De stadsregeering geeft den Graaf van Hoorne tot erkentenis van de goede diensten die hij aan de stad tijdens zijn commando heeft bewezen de schilderijen op de Burgemeesterskamer hangende, ten geschenke.
1687, 8 Maart.
De stad biedt aan de Admiraliteit op de Maas 4 stukken geschut aan.
Een reglement voor de Burgerwacht door de Vroedschap vastgesteld.
1701
De buitengracht van de Dalempoort tot de Kanselpoort uitgediept en de wallen met de uitgekomen aarde verbreed.
1702, 21 Juni.
Het huis “de Bloemkool” in de Molenstraat aan de oude en jonge schutters om niet overgedragen tot vergrooting van de Doelen.
1705, 19 Maart.
Het recht van het beplanten der wallen door de stad aan het Rijk afgestaan.
1705 Juli.
De stad draagt aan het Gemeene Land van Holland over een blok van 6 huizen tusschen de Korenbrug en de Godskamer tot verbetering der fortificatiën.
1712, 5 Maart.
Het huis van ouds genaamd “Keulen” hoek Groenmarkt en Tinnegietersteeg tot Hoofdwacht ingericht.
1714, 2 December.
De stadsregeering vult het reglement op de Burgerwacht aan. De wacht bestaat uit minstens 20 man.
1716, 3 Juni.
De Burgerwacht krijgt 4 nieuwe vaandels van de stad kostende te zamen f 200,–.
1725
De (Laag-) Arkelpoort, einde Arkelstraat, herbouwd.

1747
De Staten van Holland stellen het aandeel in het aantal waardgelders door Gorinchem te leveren vast op 2 compagnieën.
1747, 1 Mei.
De Gorcumsche burgerij kiest Willem Karel Hendrik Friso als Willem IV tot Stadhouder. Den 3den Mei d. a.v. wordt hij door de Staten van Holland als zoodanig aangesteld.
Gorinchem als stemhebbende stad biedt met andere steden den Stadhouder de posterijen aan.
1750, 25 Juni.
Kapitein Graaf van Tierenheim van het Regiment van Baden-Baden, met eenige soldaten alhier in garnizoen in Mei de gevangenpoort geopend en een gevangene bevrijd hebbende wordt door den Hoogen Krijgsraad veroordeeld om te worden doodgeschoten, hetgeen denzelfden dag is geschied. Twee soldaten worden gehangen. Twee korporaals worden, nadat zij hun kapitein hebben zien doodschieten en de soldaten zien hangen, begenadigd. De overige gevangen soldaten hebben door de cordons geloopen. Het Regiment is overgeplaatst naar Bergen op Zoom.
1754
Stichting van het Rijkstuighuis in de Boerenstraat.

1761, 21 April.
De stadsregeering stelt een nieuw reglement voor de Burgerwacht vast.
1766, 23 Juni.
Doortocht van Zijne Hoogheid den Prins Erfstadhouder op zijn reis van ’s Hertogenbosch naar
’s Gravenhage waarbij hem de honneurs door de Burgerwacht worden bewezen.
1770
De Dalempoort vernieuwd.
1778, 6 Juni.
Doortocht van Zijne Hoogheid den Prins Erfstadhouder. De Burgerwacht bewijst hem de honneurs. De stadsregeering biedt hem een maaltijd aan in de Doelen.
1781, 17 Augustus.
Door de stadsregeering worden vier nieuwe vaandels aan de Burgerwacht uitgereikt en wel aan het kwartier van den Appeldijk en den Havendijk het roode vaandel; de Markt en de Westwagenstraat het blauwe vaandel; de Langendijk en de Kortendijk het oranje vaandel; de Hoogstraat en de Arkeltraat het witte vaandel.
1783
Patriottische beweging. Patriotten of Keezen en Oranjeklanten. Het meerendeel der Gorinchemsche regeering is der patriottische partij toegedaan met een thans meer, dan vroeger gelijkmatige verdeeling dier macht tusschen haar leden, doch met opzegging van den Stadhouder en zijn invloed. Intusschen is de patriottische partij weder verdeeld in aristocratische en democratische patriotten.
1784, 28 Augustus.
De stadsregeering stelt, tengevolge van het verval der Burgerwacht, een nieuw reglement vast. De stad blijft verdeeld in 4 kwartieren (zie 17 Augustus 1781).
1785, 26 Januari.
Oprichting van een exercitiegenootschap (patriotten).

1786, 7 September.
De militaire bezetting onder Kolonel Livingstone van 10 compagnieën van het regiment van Generaal-Majoor Stuart wordt overgeplaatst naar Woerden.
1786, 23 November.
Leden van het exercitiegenootschap “de Eendracht” keeren uit Utrecht terug, waarheen zij als hulptroepen voor de patriot-gezinde burgerij zijn getrokken.
1787, 16 Juni.
De militaire bezetting van 1600 man ouder bevel van Waldeck overgeplaatst naar Vianen en Lexmond.
1787, 25 Juni.
Een detachement auxiliairen (vrijkorpsen) op aandrang van den Burgerkrijgsraad in de stad toegelaten.
1787, 5 Juli.
De auxiliairen van het Haagsche genootschap van W apenhandel trekken de stad uit. Eenige manschappen van Raamsdonk en een klein detachement der Schutterij van Alkmaar blijven.
1787, 12 Juli.
Vele democratische patriotten verbinden zich tot onderlinge hulp en bijstand ingeval van openbaar geweld.
1787, 29 Augustus.
De democratische patriotten zetten een deel der Vroedschap af. Het getal der Vroedschappen wordt van 24 tot 17 teruggebracht.
1787, 5 September.
Het opgerichte regiment van Sternbach ter sterkte van 10 compagnieën en 1 compagnie artillerie trekt de stad binnen ter versterking van de burgervrijkorpsen ter verdediging der stad tegen de den Stadhouder ter hulp gezonden Pruisische troepen.

1787, September.
De Commandant Witte van Dam van het voor de stad liggende Hollandsche wachtschip ,,de Spion” pleegt verraad en wil het schip in handen van den vijand spelen. Hij wordt gevangen genomen en gevankelijk naar de stad gebracht.
1787, 13 September.
Kolonel Jhr. A. Ph. van der Capelle door de Staten van Holland belast met het opperbevel over de stad, neemt dat bevel ’s avonds 10 uur op zich.

1787, 14 September.
Vele burgers vluchten naar Gouda en elders.
1787, 17 September.
’s Maandagmorgens 6 uur wordt de stad door de Pruisen vanuit Dalem beschoten. De Pruisische bevelhebber Baron van Romberg eischt de stad op in naam van den Koning van Pruisen op last van den Hertog van Brunswijk Tijdens de capitulatie buiten de Dalempoort openen de burgerhulptroepen en het regiment van Sternbach de Kanselpoort en vluchten naar Dordrecht en elders. De Hertog van Brunswijk neemt ’s morgens 8 uur bezit van de stad. De woningen van de heftigste patriotten door Pruisisch krijgsvolk geplunderd. De Vroedschap door den Hertog van Brunswijk weder provisioneel samengesteld, zooals zij was vóór 29 Augustus.

1787, 20 September.
Prins Willem V in het hem ontnomen gezag hersteld; de exercitiegenootschappen ontbonden verklaard. De overwinning gebleven aan de Oranjepartij.
1787, 8 October.
Den Pruisischen generaal Romberg wordt een douceur van f 1000.- door de stad toegekend, ter voorkoming van ongeregeldheden bij den uitmarsch zijner troepen.
1788, 8 Januari.
Het bombardement der Pruisen op 17 September 1787 veroorzaakt eene schade van f 32000.-. De stad vraagt vergoeding aan de Staten van Holland.
1788, 8 Maart.
Algemeene illuminatie der stad ter gelegenheid van den verjaardag van den Prins-Stadhouder en diens herstelling in zijne waardigheid.
1788, 5 April.
Een nieuw reglement voor de Burgerwacht vastgesteld, waarin wordt bepaald, dat de burgerij voor het houden van wachten en tochten zal bestaan (als van ouds) uit vier vaandels of compagnieën volgens de 4 kwartieren:
1 het kwartier van de Markt en de Westwagenstraat (het blauwe vaandel).
2 het kwartier van den Langen-en Kortendijk (het oranje vaandel).
3 het kwartier van de Hoogstraat en de Arkelstraat (het witte vaandel).
4 het kwartier van den Appeldijk en de Havendijk, met inbegrip van de huizen aan de overzijde van de haven oostwaarts gelegen (het roode vaandel).
1788, 9 April.
De stadsregeering door 2 Commissarissen van den stadhouder zoodanig veranderd, dat de geheele Vroedschap weder tot de Oranjepartij behoort.
1788, 17 April.
De nieuwe Burgerkrijgsraad, zooals hij door den Prins van Oranje, Erfstadhouder den 5en April 1788 is verkozen en namens hem door eene commissie den 9en April 1788 is beëedigd en geïnstalleerd, houdt zijne eerste vergadering.
1788, 13 Mei.
De voor de Burgerwacht bestemde manschappen der 4 kwartieren weigeren op eene enkele uitzondering na den eed van trouw en dien op de constitutie af te leggen.
1788, 21 Mei.
De geheele Burgerwacht wordt geschorst.
1788, 12 Juni.
De Burgerkrijgsraad weet op zachte wijze de weigerachtige manschappen der Burgerwacht de verplichte eeden te doen afleggen.
1788, 17 Juni.
De vaandels van het ontbonden exercitiegenootschap worden verbrand; het zilver van trommels enz. aan de armen geschonken.
1789, 8 Juni.
De Prins van Oranje Erfstadhouder, komende van Breda, inspecteert op zijn doorreis het garnizoen op het Exercitieveld buiten de Kanselpoort.

1791, 1 Juni.
De Prins van Oranje, Erfstadhouder, inspecteert het garnizoen op het Exercitieveld buiten de Kanselpoort.
1792
Aan de Korenbrug eene coupure gemaakt, welke met schotbalken kan gesloten worden ten behoeve der militaire inundatiën.
1794
In de zomerr is er een groot artilleriepark te velde ingericht, ten oosten van Gorinchem bij Dalem.
Afdelingen van de Hollandse artillerie en artillerietrein trekken na de de verloren slag bij Fleurus en het terugtrekken van de Oostenrijkers en de Engelsen, ook terug op Gorinchem.
Pichegru en Daendels rukken Nederland binnen. Gorinchem is het Hoofdkwartier van het Hollandsche leger.
De omtrek van de stad wordt geïnundeerd. Het Hoofdkwartier van prins Frederik van Oranje is in de Doelen.
Na nog wat schermutselingen in Brabant volgt er een hele strenge winter en vriezen de grote rivieren dicht.

1795, 13 Januari.
De Burgerkrijgsraad roept de ingezetenen op tot algemeene wapening ter verdediging van de Provincie tegen den vijand; naar aanleiding eener publicatie van Hun Edel Groot Mogenden van 7 Januari te voren.
1795, 18 Januari.
Zondagsmiddags raken de Franschen met de Hollanders handgemeen en worden van de wallen beschoten; des avonds worden twee houtzaagmolens in brand geschoten.
1795, 19 Januari.
Maandag wederom beschieting van de stad en de huizen met gloeiende kogels in brand geschoten.
1795, 20 Januari.
De stad onder bevel van Generaal-Majoor A. L. van Oyen geeft zich, nadat de Stadhouder Prins Willem V den vorigen dag het land heeft verlaten, na capitulatie aan de Franschen onder Generaal Osten over. De Fransen zijn dan al door Utrecht en Amsterdam als bevrijders binnengehaald. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden houdt op te bestaan. Het stadhouderlijk bewind is voorgoed geëindigd.
1795, 7 April.
De Provisioneele Representanten richten een nieuwe vrijwillige Burgerwacht op, die zelf een provisioneelen Burgerkrijgsraad kiest.
1798
De Hoofdwacht op de Groote Markt gebouwd.

1798, 11 Januari.
De stedelijke gewapende Burgerwacht wordt door eene algemeene Bataafsche gewapende Burgerwacht vervangen. Een krijgsraad bestaat sedert dien datum niet, doch heet nu Raad van Administratie en Discipline.
1804, 21 Juni.
De Gemeenteraad stelt een reglement vast voor de gewapende Burgermacht krachtens het Algemeen Reglement van Burgerwapening door het Staatsbewind den 20 December 1803 vastgesteld. Zij zal bestaan uit 3 oompagnieën infanterie (Schutters) wier loopplaatsen zijn:
1e Compagnie Groote Markt voor het Raadhuis.
2e Compagnie Groote Markt ingang Keelestraat.
3e Compagnie Groote Markt ingang Molenstraat.
1805, 7 December.
De officieren der gewapende Burgermacht, tevens vormende den Burgerkrijgsraad, benoemd door den Raad den 5 December te voren, worden geïnstalleerd en beëedigd.
1806, 26 Juni.
Tengevolge van een door den Secretaris van Staat voor de Binnenlandsche Zaken vastgesteld reglement voor de gewapende Burgermacht, worden de drie compagnieën schutters en de burgerkrijgsraad door den Raad ontslagen
1807, 22 Januari.
De Raad stelt officieren aan voor de nieuw op te richten Gewapende Burgermacht, die tevens den Krijgsraad vormen. Het stedelijk reglement van 21 Juni 1804 wordt gehandhaafd.
1810, 14 April.
Koningin Hortense en de Kroonprins Napoleon Louis, van Sleeuwijk komende, door de stad naar Utrecht gereden.

1810, 9 Juli.
Het Koninkrijk Holland ingelijfd bij het Fransche Keizerrijk. Einde onzer onafhankelijkheid.
1811, 5 October.
Keizer Napoleon bezoekt met Keizerin Marie Louise de stad. Hij inspecteert de stadswallen en logeert in het huis van den Heer van Lom in de Nieuwstad (thans de Kolfbaan ) en vertrekt Zondagmorgen 6 October, na de door Pater Krul bediende mis in zijn tijdelijk paleis bijgewoond te hebben, naar Utrecht.

Regionaal Archief Dordrecht. Collectie Dordracum Illustratum Inventarisnummer 551_40162.
1812, 10 Maart.
Bij de gewapende Burgermacht wordt een korps muzikanten opgericht.
1813
De stad is omgeven door 11 bastions, genummerd van 1 – 11. (Zie ook 11 Augustus 1584) Bastion 1 ligt ten oosten van de Arkelpoort; No. 2 ten westen daarvan en vervolgens in westelijke richting omgaand. Hunne namen zijn:
1 Molen bol werk;
2 Schelluinen, vroeger Arkel en Jan Bentisbolwerk;
3 Hoog Blokland;
4 Kerkhofbolwerk;
5 Mees tuin bol werk, vroeger Wolferenborch ;
6 Pelmolen bolwerk, vroeger Sandenborch;
7 Runmolenbolwerk, vroeger Althena en Stuivezant;
8 Dalembolwerk;
9 Lijnbaanbolwerk;
10 Klein bolwerk, vroeger Kekum;
11 Revolutie-of galgbolwerk, vroeger Roeienborch.
1813, 11 Mei.
Keizer Napoleon wijst zijn Minister van Oorlog op de belangrijkheid der stad als plaats, waarover de terugtocht der Fransche troepen eventueel uit Holland naar Frankrijk moet gaan.
1813 Zomer.
De Fransche Genie versterkt de vesting vooral aan de Oostzijde tegen de nadering der geallieerde Pruisische en Russische troepen onder bevel van Generaal Zielinsky.


1813, 18 November.
De stad, door Napoleon de sleutel van Holland genoemd, onder bevel van Commandant Langlois op Keizerlijk bevel in staat van beleg verklaard.

1813, 19 November.
De bezetting der stad, 12 à 1300 man bedragende, wordt aangevuld met het 1e en 2e Regiment Nationale Garde van Braband uit Antwerpen. Generaal Rampon met deze laatste regimenten medegekomen neemt als Gouverneur het opperbevel over het garnizoen op zich. Langlois blijft Stadscomrnandant.
1813, 1 December.
Het land om de stad over een breedte van een half uur gaans onder water gezet.
1813, 3 December.
De poorten der stad worden finaal gesloten en verlof tot uittocht wordt niet meer verleend. De voorposten raken op den Arkelschen dijk slaags met de Kozakken.
1813, 5 December.
‘s-Keizers verjaardag op hoog bevel gevierd met eene groote parade van het garnizoen, een door verschillende autoriteiten bijgewoond Te Deum, het uithuwelijken van een rosière en eene illuminatie.
1813, 15 December.
De stad is aan alle zijden door de geallieerden ingesloten.
1813, 16 December.
De compagnie Hollandsche Nationale Garde van het regiment van Texel ontwapend, buiten dienst gesteld en gebruikt voor arbeid aan verschansingen.
1813, 28 December.
Eerste beschieting der stad door de geallieerden.

1814, 22 Januari.
De stad gebombardeerd.
1814, 23 Januari.
De stad wordt in den naam van den Koning van Pruisen opgeëischt. Generaal Rampon wijst den eisch onvoorwaardelijk af.
1814, 24 Januari.
De stad gebombardeerd. Vergeefsche pogingen van den Municipalen Raad en den Maire bij Generaal Rampon om de stad over te geven, en bij Generaal Zielinsky om het beleg op te breken.
1814, 25 Januari.
Aan een aantal vrouwen wordt verlof tot uittocht uit de stad verleend. Zij worden door de belegeraars teruggewezen.
1814, 26, 27, 30 Januari.
De stad gebombardeerd.
1814, 30 Januari.
Drie kruitkisten op den Pelwal ontploffen door het bombardement; de pelmolen zeer gehavend; 17 dooden en 7 gewonden.

1814, 4 Februari.
Generaal Rampon capituleert in de Pastorie te Schelluinen. De legpenning op deze capitulatie betrekking hebbende is in het museum aanwezig.
1814, 17 Februari.
De Fransche Adelaar wordt van den toren weggenomen, waar hij sedert 17 December 1813 prijkt.
1814, 20 Februari.
De stad aan de geallieerden overgegeven. Uittocht der Fransche bezetting. De regeeringspersonen van den eed aan den Franschen Keizer ontslagen en weder in hun ambt bevestigd als “Provisioneel Bestuur der Gemeente”. De aanvaarding der Souvereiniteit door Willem I van de pui van het stadhuis afgekondigd. De stad herneemt hare plaats onder de vrije Nederlandsche steden.
1814, 29 April.
De Krijgsraad der Schutterij, benoemd door het stadsbestuur ingevolge het reglement op de Schutterijen in het Departement der Monden van de Maas d.d. 10 Februari 1814, wordt beëedigd en geïnstalleerd.
1814, 26 Juli.
De Krijgsraad der Schutterij stelt als loopplaatsen vast voor de 3 compagnieën:
No. 1 op de Groote Markt voor het Stadhuis;
No. 2 aan den ingang van de Molenstraat tot de Markt;
No. 3 of Artilleriecompagnie, in de Keelestraat.
1814, 1 December.
De tol tot kazerne ingericht.

1815
De nieuwe Waaldijk (Dalemsche dijk vanaf de vesting) aangelegd. Hieronder liggen gedeeltelijk de fundamenten van den in 1412 verwoesten “Keizerlijken burcht” der Arkels.
1815, 17 Maart.
De Souvereine vorst als Koning der Vereenigde Nederlanden onder het losbranden van 101 kanonschoten geproclameerd.
1815, 27 Juni.
In de stad raakt bekend, dat Napoleon na het verlies van den slag bij Waterloo te Parijs gearresteerd, tot afstand zijner waardigheid is gedwongen. De ingezetenen leggen hierover hunne vreugde aan den dag door het uitsteken van vlaggen en illuminatie hunner huizen. Van stadswege gaat de vlag op den stadhuistoren en wordt het carillon bespeeld.
1815, 13 September.
H.K.H. de Princessen van Oranje en van Brunswijk (de moeder en zuster van Koning Willem I) op hare doorreis naar Antwerpen, vertoeven een uur in de Doelen.
1815, 31 December.
De Koning en Prins Frederik logeeren in de Doelen en vertrekken 1 Januari naar ‘s-Gravenhage.
1818
De Merwedekeersluis, tevens schutsluis aan den Lingemond bij de Waterpoort gemaakt, benevens de Korenbrugsluis tot afsluiting van de Linge van de Haven.


1818, September.
De Koning neemt de Steenen hoeksche kanaalwerken ( verlenging van de Linge tot Steenenhoek) in oogenschouw.

1819
De Steenenhoeksche kanaalsluis bij de Arkelpoort gemaakt.

1826
Bouw der Willemskazerne door de stad.

1827, 27 Juli.
Het vroegere Pesthuis, later kazerne, ingericht tot militaire infirmerie.
1830 ’t laatst van.
De stad, tengevolge van de scheuring met België, in staat van beleg verklaard. Gedurende het geheele jaar zijn 514 officieren en 2926 onderofficieren en manschappen in de stad ingekwartierd geweest.
1831 Januari.
In deze maand zijn in de stad ingekwartierd geweest 113 officieren en 6482 onderofficieren en manschappen.
1831, 19 September.
Plechtige ontvangst van het Korps Vrijwillige Jagers, studenten der Utrechtsche Hoogeschool, op hun terugmarsch uit het leger naar die academiestad.
1833, 22/23 Juni.
Feestelijke ontvangst van een gedeelte der dappere bezetting van de Citadel van Antwerpen.

1834, 28 October.
De stad koopt een stal en erf naast de kazerne het Groothuis in de Molenstraat, later, in 1837 ingericht tot militaire bakkerij.
1836, 3 November.
Bouw van 12 militaire waschhuisjes bij de infirmerie.
1837, 18 September.
Bouw der garnizoensbakkerij in de Molenstraat.

1843, 11 September.
Eerste steenlegging door de vereenigde confreriën van St. Joris en St. Christoffel voor den bouw van een schouwburgzaal en koffiekamer in de plaats van de afgebroken getimmerten achter het Doelhuis (Doelen).
1857, Augustus.
De Arkelpoort (vroegere Laag-Arkelpoort) afgebroken.
1860, 14 September.
De Vijfde uitgang gemaakt.

1862, 17 Mei.
Kostelooze ingebruikgeving der kazernegebouwen aan het Rijk.
1864 20 Februari.
Vijftigjarige herdenking van Gorinchems verlossing van de Fransche overheersching. Een monumentale pomp op de Groenmarkt geplaatst.
1872, 1 April.
Feestelijke 300-jarige herdenking van de inneming van den Briel door de Watergeuzen.
1874
In de Vestingwet wordt de stad als Zuidelijk grenspunt van de Nieuwe Hollandsche Waterlinie opgenomen.
1874, 12 Mei.
Feestelijke herdenking van het 25-jarig regeeringsjubileum van Z.M. den Koning.
1881, 28 Juli.
De Eerste Kamer neemt het wetsontwerp aan tot aanleg van een kanaal ter verbinding van Amsterdam met de Merwede (Keulsche vaart, Merwedekanaal).


1889, 29 Mei.
Feestelijke herdenking van de 40-jarige regeering van Z.M. den Koning.
1893, 1 Mei.
De Keulsche Vaart (het Merwedekanaal) voor de Scheepvaart geopend.
1894
De Waterpoort afgebroken en overgebracht naar het Rijksmuseum te Amsterdam.

1898, 14/15 September.
Inhuldigingsfeesten bij gelegenheid van de aanvaarding der regeering door H.M. Koningin Wilhelmina en onthulling van de monumentale fontein op de Groote Markt.

1899, 23 October.
Bij Koninklijk Besluit wordt bepaald, dat de vesting Gorinchem voortaan zal behooren tot de vestingwerken der 1e klasse. Inkrimping der verboden kringen.
1900 Mei.
Aanbesteding van den bouw der Citadelkazerne door het Rijk.

1902
Opheffing van ’s Rijks Wagendepot te Gorinchem en overbrenging naar Dordrecht en Delft.
1903, 31 October.
Onthulling van de Boldingh-bank op het Kazerneplein.

1904, 30 September.
Mededeeling in den Gemeenteraad, dat als opleidingsplaats voor jongens bij de Marine is gekozen Hellevoetsluis, waarbij mede het oog was gevallen op Gorinchem.
1914, 19 Februari.
H.M. de Koningin bezoekt de stad.

1914, 20 Februari.
Honderdjarige herdenking van Gorinchem’s verlossing van de Fransche overheersching.

1914, 31 Juli.
Bij omroep en klokgelui wordt des namiddags 4 uur de mobilisatie afgekondigd.
1915, 27 Maart (correctie WVG: 1914, 5 augustus).
De vesting Gorinchem in staat van oorlog verklaard.

1919, 25 November.
Onttrekking van een deel van het terrein benoorden de vesting aan de verboden kringen bij Koninklijk Besluit.
1921 Juni.
H.M. Schorpioen als opleidingsschip voor de Marine alhier gevestigd.

1924, 1 Augustus (correctie WVG: dit moet waarschijnlijk 1894 zijn, zie hieronder).
Afschuining van den vestingmuur op den boek Tolsteeg-Waterpoort ten behoeve van het verkeer.
Het hier door W.F. Emck vermelde jaar 1924 zal niet correct zijn. De militaire vestingplattegrond van de Genie van 1875 toont de uitstekende schouder, echter bij de volgende vestingplattegrond die ons ter beschikking staande, die van 1897 is de schouder rechtgetrokken. Het meest voor de hand liggen is, dat de schouder is rechtgetrokken in het jaar van de afbraak van de Waterpoort. Zie de vestingplattegrond fragmenten hieronder:


1926, 28 Mei.
Bij Koninklijk Besluit wordt bepaald, dat een gedeelte der vestingwerken niet meer als vesting wordt beschouwd en wel het gedeelte westelijk van de Arkelpoort tot ongeveer de barakken van de Ver. tot Bestrijding der Tuberculose, met uitzondering van een gedeelte van het daarin gelegen bastion 3 dat als vestingwerk onder den naam “het Havenwerk van Gorinchem” blijft gehandhaafd. Het overschietende gedeelte van de omwalling, het gedeelte oostelijk van de Arkelpoort tot aan het punt waar de hiervoor genoemde barakken zijn gebouwd blijft als vestingwerk gehandhaafd en krijgt den naam van “de Wal van Gorinchem” en is gebracht in de 2e klasse.

1926, 1 October.
De matrozenopleiding overgeplaatst naar Vlissingen.
Slot
Hiermee komt de kroniek van W.F. Emck ten einde en is dit ook voor de Kroniek Vesting Gorinchem een mooi eindpunt, zijnde het jaar waarbij de vesting minder belangrijk werd als militair verdedigingswerk, door de opheffing van de vestingwerkstatus van een deel der vestingwerken.
Natuurlijk loopt de vestinggeschiedenis nog door tot de volledige opheffing der vesting in 1959.
Het resterende deel kunt u lezen in het hoofdstuk Vestinggeschiedenis op deze site, via deze link:
Kroniek W.F. Kemp, aangevuld door Hugo Ouwerkerk.
Redactie: Joop Kuijntjes.